Civil Service Exam (Professional) Filipino — Bahagi ng PananalitaStudy Notes
Detailed study notes for Civil Service Exam (Professional) Filipino — Bahagi ng Pananalita. These are the kind of notes you would take if you were reviewing with someone who has already scored well on the Civil Service Exam (Professional): organised by what Civil Service Commission (CSC) tests first, followed by the nice-to-knows, and ending with the traps to avoid.
Exam context
On the Civil Service Exam (Professional) 2026, the Filipino subtest carries a "Core" weight in Civil Service Commission (CSC)'s pattern. Bahagi ng Pananalita lands at position 1st out of 6 in the standard review order. Target score is 80%, and roughly 17 items come from Filipino on a typical Civil Service Exam (Professional) paper.
Bahagi ng Pananalita - Study notes
Ang Bahagi ng Pananalita ay ang pinakapangunahing pundasyon sa pagbuo ng makabuluhang pangungusap, talata, at iba pang uri ng literatura. Ang pagkakakilala sa mga ito ay magpapaigting sa inyong kakayahan sa paggamit ng wikang Filipino. Sa araling ito, aaralin natin ang sampung (10) bahagi ng pananalita at ang kanilang mga gamit sa pagbuo ng makabuluhang kaisipan.
Summary
Ang sampung Bahagi ng Pananalita ay ang pundasyon ng wikang Filipino: Pangngalan (ngalan), Panghalip (panghalili), Pandiwa (kilos), Pang-uri (katangian), Pangatnig (pang-ugnay), Pang-ukol (kaugnayan), Pang-angkop (pagdugtong), Pang-abay (turing), Pangawing/Linker ('ay'), at Pantukoy (nagpapakilala). Ang bawat bahagi ay may tiyak na tungkulin sa pagbuo ng makabuluhang pangungusap. Ang pagkakaalam sa mga ito ay susi sa wastong paggamit ng wikang Filipino sa pakikipagtalastasan, pagsulat, at pag-unawa sa mga binabasa.
Sections
Ang pangngalan ay tumutukoy sa ngalan ng tao, bagay, hayop, lugar at pangyayari. Ito ay madalas na ginagamit bilang paksa o simuno o tumatanggap ng kilos sa pangungusap. May dalawang uri ng pangngalan: Pantangi at Pambalana. Ang Pantangi ay tumutukoy sa tiyak na ngalan at nagsisimula sa malaking titik (hal. Hidilyn Diaz, Maynila). Ang Pambalana naman ay tumutukoy sa di-tiyak na ngalan at nagsisimula sa maliit na titik (hal. guro, bahay, aso). Sa anyo nito, may apat na uri: Payak (pinggan, banyo), Maylapi (manggagamot, kamag-aral), Inuulit (araw-araw, gabi-gabi), at Tambalan na may dalawang uri - Ganap (dalagambukid, kapitbahay) at Di-ganap (anak-pawis, bahay-ampunan).
Heading
1. Pangngalan
Examples
- Pantangi: Si Hidilyn Diaz, Bundok Apo, Bibliya
- Pambalana: guro, bata, kaibigan, paaralan
- Payak: lupa, bukid, halaman
- Maylapi: manggagamot, kagitingan, kapayapaan
- Inuulit: isa-isa, bali-balita
- Tambalan Ganap: dalagambukid, hatinggabi
- Tambalan Di-ganap: anak-pawis, silid-aklatan
Key Points
- Tumutukoy sa ngalan ng tao, bagay, hayop, lugar, at pangyayari
- Uri: Pantangi (tiyak, malaking titik) at Pambalana (di-tiyak, maliit na titik)
- Anyo: Payak, Maylapi, Inuulit, Tambalan (Ganap at Di-ganap)
- Ginagamit bilang paksa, simuno, o tumatanggap ng kilos
Ang panghalip ay mga salita o katagang panghalili sa pangngalan upang hindi ito paulit-ulit na banggitin sa pangungusap. May apat na uri: Panao (ako, ikaw, siya), Pamatlig (ito, iyan, iyon), Panaklaw (lahat, iba, sinuman), at Pananong (sino, ano, alin). Ang mga panghalip na panao ay nahahati sa tatlong anyo: anyong ang (ako, ikaw, siya), anyong ng (ko, mo, niya), at anyong sa (akin, iyo, kanya). Ginagamit ang panghalip sa limang paraan: bilang simuno, panaguri, panuring, pantawag, at layon ng pang-ukol.
Heading
2. Panghalip
Examples
- Panao: ako, ikaw, siya, kami, kayo, sila
- Pamatlig: ito, iyan, iyon, rito, riyan, roon
- Panaklaw: lahat, iba, sinuman, anuman
- Pananong: sino, ano, alin, kanino
- Pangungusap: 'Alam kong ikaw at ako ay mula sa magkaibang mundo.'
Key Points
- Panghalili sa pangngalan upang hindi maulit-ulit
- Uri: Panao, Pamatlig, Panaklaw, Pananong
- Panao may tatlong anyo: ang, ng, sa
- Lima paraan ng paggamit: simuno, panaguri, panuring, pantawag, layon ng pang-ukol
Ang pandiwa ay nagsasaad ng kilos o galaw at nagbibigay ng buhay sa pangungusap. May tatlong aspekto: Perpektibo (naganap na - naglaba), Imperpektibo (nagaganap - humihingi), at Kontemplatibo (magaganap pa - magluluto). Ang pandiwa ay maaaring magpahayag ng aksyon (may gumaganap ng kilos), karanasan (may damdamin), at resulta ng pangyayari. Ginagamit ang iba't ibang panlapi tulad ng nag-, mang-, -um-, maki- upang makabuo ng pandiwa.
Heading
3. Pandiwa
Examples
- Perpektibo: Naglaba si Ate ng damit
- Imperpektibo: Humihingi ng tulong ang bata
- Kontemplatibo: Magluluto ang ina ng meryenda
- Aksyon: Tumalima si Windel sa lahat ng gusto ni Mark
- Karanasan: Nagulantang ang lahat sa masasakit na pananalita
- Resulta: Nasira ang buhay ni Mario dahil sa droga
Key Points
- Nagsasaad ng kilos o galaw, nagbibigay ng buhay sa pangungusap
- Tatlong aspekto: Perpektibo (naganap na), Imperpektibo (nagaganap), Kontemplatibo (magaganap pa)
- Nagpapahayag ng aksyon, karanasan, at resulta
- Gumagamit ng iba't ibang panlapi upang mabuo
Ang pang-uri ay naglalarawan sa katangian ng pangngalan o panghalip. Ginagamit ito sa apat na paraan: bilang panuring (Masipag na mag-aaral si Rose), bilang paksa (Ang masigasig ay nagtagumpay), bilang panaguri (Masigasig ang taong iyan), at bilang layon ng pang-ukol (para sa mga masisipag). May iba't ibang antas ng kasidhian: Lantay (payat), Hambing (mas payat), at Pasukdol (pinakpayat). Maaari ding magpahayag ng kaantasan ng katangian.
Heading
4. Pang-uri
Examples
- Panuring: Maganda mong ngiti
- Paksa: Ang masigasig ay nagtagumpay sa buhay
- Panaguri: Masigasig ang taong iyan
- Layon: Para sa mga masisipag ang magandang buhay
- Lantay: matalino, maganda, mabait
- Hambing: mas matalino, lalong maganda
- Pasukdol: pinakmatalino, napakaganda
Key Points
- Naglalarawan sa katangian ng pangngalan o panghalip
- Apat na gamit: panuring, paksa, panaguri, layon ng pang-ukol
- May tatlong antas: Lantay, Hambing, Pasukdol
- Nagbibigay ng mas detalyadong larawan sa mga bagay
Ang pangatnig ay ginagamit na pang-ugnay sa mga salita, parirala, o pangungusap. Ito ay nag-uugnay ng mga ideya kahit nasa ibang talata pa. May iba't ibang uri: hudyat ng pagkasunod-sunod (una, pagkatapos, saka), pagbabagong-lahad (sa madaling sabi, sa katagang sabi), pagtitiyak (tulad ng, gaya ng), paglalahat (bilang pagtatapos, sa wakas), at panandang naghuhudyat ng pananaw (sa aking palagay, bagaman).
Heading
5. Pangatnig
Examples
- Pagkasunod-sunod: una, pagkatapos, sumunod, saka
- Pagbabagong-lahad: sa madaling sabi, sa katagang sabi
- Pagtitiyak: tulad ng, gaya ng, katulad
- Paglalahat: bilang pagtatapos, sa wakas
- Pananaw: sa aking palagay, bagaman, subalit
- Pangungusap: 'Umaasa ako ngunit nalaman kong may iba ka na kaya magpaparaya ako.'
Key Points
- Pang-ugnay sa mga salita, parirala, o pangungusap
- Nag-uugnay ng mga ideya kahit sa ibang talata
- Uri: pagkasunod-sunod, pagbabagong-lahad, pagtitiyak, paglalahat, hudyat ng pananaw
- Nagbibigay ng daloy sa mga kaisipan
Ang pang-ukol ay nag-uugnay sa pangngalan, panghalip, pandiwa, at pang-abay na pinag-uukulan ng kilos sa pangungusap. Ginagamit bilang pantukoy sa pangngalang pambalana (para sa lahat) at pantukoy sa ngalan ng tanging tao (para sa tiyak na tao). May mga tuntunin sa paggamit: 'ayon kay, tungkol kay' para sa isa, at 'ayon kina, tungkol kina' para sa dalawa o higit pa.
Heading
6. Pang-ukol
Examples
- Pambalana: ng, sa, para sa mga
- Pantangi: ni/nina, kay/kina
- Para sa isa: ayon kay Maria, tungkol kay Ben
- Para sa marami: ayon kina Ben at Ana, tungkol sa mga
- Pangungusap: 'Para sa kanya ako'y kaibigan lamang'
- Pangungusap: 'Ang libro ay ukol kay Dr. Jose Rizal'
Key Points
- Nag-uugnay sa pangngalan, panghalip, pandiwa, at pang-abay
- Nagpapakita ng kaugnayan ng mga salita sa pangungusap
- May tuntunin sa paggamit ayon sa bilang ng tinutukoy
- Ginagamit bilang pantukoy sa pambalana at pantangi
Ang pang-angkop ay mga katagang idinudugtong sa pagitan ng dalawang salita upang maging kaaya-aya ang pagbigkas at magkaroon ng ugnayang panggramatika. May tatlong uri: 'na' (ginagamit kung nag-uugnay ng dalawang salita na ang una ay nagtatapos sa katinig maliban sa 'n'), 'ng' (ginagamit sa mga salitang nagtatapos sa patinig), at '-g' (ginagamit kung ang salita ay nagtatapos sa katinig na 'n').
Heading
7. Pang-angkop
Examples
- 'na': malakas na pagkabog, maganda na babae
- 'ng': saya ng mukha, mapayapa ng puso
- '-g': kagandahan g taglay, mabuti g kaibigan
- Halimbawa: 'Ramdam na ramdam ang malakas na pagkabog'
- Halimbawa: 'Namumutawi ang saya ng mukha ni Ana'
- Halimbawa: 'Napahanga ang kagandahan g taglay ni Ailyne'
Key Points
- Idinudugtong sa pagitan ng dalawang salita
- Nagpapaganda ng pagbigkas at ugnayang panggramatika
- Tatlong uri: 'na', 'ng', '-g'
- May tiyak na tuntunin batay sa huling tunog ng salita
Ang pang-abay ay nagbibigay turing sa pandiwa, pang-uri, o kapwa pang-abay. Nagsasabi ito ng kung paano, kailan, saan, at gaano kadalas mangyari ang isang bagay. Ang pang-uri ay naglalarawan ng pangngalan at panghalip samantalang ang pang-abay ay naglalarawan ng pandiwa, pang-uri, at kapwa pang-abay. Nagbibigay ito ng mas detalyadong impormasyon sa mga aksyon at katangian.
Heading
8. Pang-abay
Examples
- Paano: mabilis, marahan, tahimik
- Kailan: kahapon, ngayon, bukas, habang buhay
- Saan: dito, doon, sa taas, sa ibaba
- Gaano kadalas: oras-oras, araw-araw, bihira
- Pangungusap: 'Mabilis na mawawala ang hindi pinaghihirapan'
- Pangungusag: 'Nagdarasal ang mga tao ng halos oras-oras'
Key Points
- Nagbibigay turing sa pandiwa, pang-uri, o pang-abay
- Sumasagot sa tanong: paano, kailan, saan, gaano kadalas
- Nagkakaiba sa pang-uri sa kung ano ang inilalarawan
- Nagbibigay ng mas detalyadong impormasyon sa aksyon
Ang pangawing o linker ay palatandaan ng ayos ng pangungusap at binabadyang ang karaniwang ayos nito. Ito ay ang salitang 'ay' na nagkakawing sa paksa o simuno at panaguri sa pangungusap. Palatandaan nito na inililipat ng posisyon ang bahaging paksa ng pangungusap mula sa normal na ayos. Ginagamit upang bigyang-diin ang paksa ng pangungusap.
Heading
9. Pangawing o Linker
Examples
- Normal na ayos: Galing ako sa ibang bansa
- May linker: Ako ay galing sa ibang bansa
- Normal: Nag-aaral siya ng mabuti
- May linker: Siya ay nag-aaral ng mabuti
- Halimbawa: 'Ako ay galing sa ibang bansa upang kumita'
- Halimbawa: 'Siya ay nag-aaral para makapasa sa pagsusulit'
Key Points
- Palatandaan ng ayos ng pangungusap
- Salitang 'ay' na nag-uugnay sa simuno at panaguri
- Nagpapakita ng paglipat ng posisyon ng paksa
- Ginagamit upang bigyang-diin ang paksa
Ang pantukoy ay mga katagang laging nangunguna o nagpapakilala sa pangngalan o panghalip. May dalawang uri: Pantukoy na Pambalana at Pantukoy na Pantangi. Ang Pambalana ay tumutukoy sa mga pangngalang pambalana gamit ang 'ang' para sa iisa at 'ang mga/mga' para sa marami. Ang Pantangi naman ay tumutukoy sa pangngalang pantangi gamit ang 'si/ni/kay' para sa iisa at 'sina/nina/kina' para sa marami.
Heading
10. Pantukoy (Article o Determiner)
Examples
- Pambalana - iisa: ang sasakyan, ang guro, ang bata
- Pambalana - marami: ang mga turista, mga tao
- Pantangi - iisa: si Ana, ni Maria, kay Ben
- Pantangi - marami: sina Mario at Ben, nina Zia at Jay
- Pangungusap: 'Ang sasakyang nakaparada ay pag-aari ng mayaman'
- Pangungusap: 'Si Ana ang sumali sa paligsahan'
Key Points
- Nangunguna o nagpapakilala sa pangngalan o panghalip
- Dalawang uri: Pambalana at Pantangi
- Pambalana: ang, ang mga/mga
- Pantangi: si/ni/kay (iisa), sina/nina/kina (marami)
Ready to practise for the Civil Service Exam (Professional) 2026?
Super Tutor's AI review plan adapts to your weak areas and builds a weekly practice schedule around your target Civil Service Exam (Professional) exam date.