LET Elementary Filipino — Panitikan ng PilipinasRevision Notes

Exam Tips

• MEMORYA-AID para sa awit at korido: 'A-wit = A-pat-napu't-dalawa? Hindi! A-WIT = 12 pantig.' Maaaring gamitin ang katagang 'A-WIT = A-LAY (marahan, parang alalay sa pag-ibig).'
• Para sa apat na epiko: gamitin ang akronimo 'BHDI' — Biag (Ilokano), Hinilawod (Panay/Visayas), Darangen (Maranao/Mindanao), Ibalon (Bikol).
• Sa pagkilala ng genre, hanapin ang KATANGIAN, hindi lang ang pangalan: Kung may moral lesson + hayop na tauhan = pabula; Kung tungkol sa pinagmulan = alamat; Kung tungkol sa diyos = mito.
• Laging isaalang-alang ang PANAHON ng akda bilang konteksto: ang awit at korido ay lumitaw nang halos sabay sa panahon ng Kastila.

Key Points

• Dalawa ang pangunahing sangay ng panitikan: TULUYAN (prose) at PATULA (poetry). Minsan idinaragdag ang DULA bilang ikatlong sangay.
• Ang tuluyan ay nakasulat sa karaniwang salita (walang sukat o tugma na sapilitan), habang ang patula ay may tiyak na sukat, tugma, at indayog.
• Ang maikling kuwento ay may IISANG KAKINTALAN (single effect) — isang pangunahing emosyon o impresyon ang naiwan sa mambabasa.
• Ang alamat ay kuwento ng PINAGMULAN ng mga bagay (hal. Alamat ng Pinya); ang MITO ay tungkol sa mga diyos at paglikha (hal. si Bathala); ang PABULA ay may mga hayop na may ARAL.
• Ang epiko ay tulang pasalaysay ng KABAYANIHAN na may bahid ng kababalaghan — ito ang pinakamataas na anyo ng panitikang pasalindila.
• KRITIKAL NA PAGKAKAIBA: Awit = 12 pantig bawat taludtod, marahan ang indayog (hal. Florante at Laura). Korido = 8 pantig bawat taludtod, mabilis ang indayog (hal. Ibong Adarna).
• Ang BALAGTASAN ay patulang debate na isinilang noong 1924, ipinangalan kay Francisco Balagtas.
• Ang TANAGA ay katutubong tulang may APAT na taludtod na PITONG PANTIG bawat isa, may tugma at talinghaga.
• Ang SONETO ay may LABING-APAT na taludtod na tulang liriko.
• Ang ELEHIYA ay tula ng pananangis sa pumanaw; ang ODA ay tula ng papuri.

Definitions

Section Title

Mga Sangay at Genre ng Panitikan

Common Mistakes

• PAGKAKAMALIAN: Inaakala na ang awit ay mas maikli kaysa korido — mali ito. Ang awit ay may MAS MARAMING PANTIG (12) kaysa korido (8), ngunit ang pagkakaiba ay ang BILIS NG INDAYOG, hindi ang haba ng akda.
• PAGKAKAMALIAN: Inilalagay ang Florante at Laura sa kategorya ng korido — ito ay AWIT (12 pantig, marahan).
• PAGKAKAMALIAN: Ang alamat at mito ay ipinagsasama — ang ALAMAT ay tungkol sa pinagmulan ng mga bagay o lugar, habang ang MITO ay tungkol sa mga DIYOS at paglikha.
• PAGKAKAMALIAN: Ang pabula ay inilalagay sa patula — ang pabula ay maaaring TULUYAN o PATULA, ang mahalaga ay may mga hayop na tauhan at may aral.
• PAGKAKAMALIAN: Ang balagtasan ay iniakala na uri ng tula — ito ay PATULANG DEBATE, isang palaro/palaro ng talino, hindi isang tiyak na anyo ng tula.

Exam Tips

• FORMULA NG BANGHAY: Tandaan ang 'PSTKKW' — Panimula, Saglit na Kasiglahan (rising action), Tunggalian, Kasukdulan, Kakalasan (falling action), Wakas.
• Sa pagkilala ng PANANAW: Kung may 'Ako' na nagsasalaysay at sangkot sa kuwento = unang panauhan; Kung nagsasalaysay mula sa labas at alam ang lahat ng iniisip ng lahat = omniscient (ikatlong panauhang maalam sa lahat).
• Ang TUNGGALIAN ay laging mayroon sa bawat maikling kuwento o nobela — ito ang nagpapakilos ng banghay. Sa LET, madalas itanong kung anong uri ng tunggalian ang ipinakita sa isang sipi.
• Para sa mga tanong sa tula: alalahanin ang SUKAT-TUGMA-TALINGHAGA-INDAYOG bilang apat na pangunahing elemento.

Key Points

• Ang BANGHAY (plot) ay may animang bahagi: panimula, saglit na kasiglahan (rising action), tunggalian, kasukdulan (climax), kakalasan (falling action), at wakas.
• Ang TAUHAN ay maaaring pangunahin (protagonista at antagonista) o pantulong. Ang BILOG na tauhan ay nagbabago at masalimuot; ang LAPAD na tauhan ay iisang katangian lamang.
• Ang TUNGGALIAN ay may apat na uri: tao laban sa tao, tao laban sa sarili, tao laban sa kalikasan, tao laban sa lipunan.
• Ang TEMA ay ang punong kaisipan o mensahe ng akda — hindi ito ang paksa (subject), kundi ang mensahe tungkol sa paksa.
• Ang PANANAW (point of view) ay nagpapakita kung sino ang nagsasalaysay: unang panauhan (Ako), ikatlong panauhang maalam sa lahat (omniscient), o ikatlong panauhang limitado.
• Ang mga elemento ng tula: SUKAT (bilang ng pantig sa taludtod), TUGMA (pag-uulit ng tunog sa dulo ng taludtod), TALINGHAGA (malalim na kahulugan), at INDAYOG (ritmo).
• Ang TAGPUAN (setting) ay binubuo ng PANAHON (time) at LUGAR (place) ng pangyayari — kapwa mahalaga sa pagbibigay-konteksto ng akda.
• Ang SIMBOLISMO ay paggamit ng tiyak na bagay, tao, o lugar upang kumatawan sa mas malawak na ideya (hal. ang kalapati bilang simbolo ng kapayapaan).

Definitions

Section Title

Mga Elemento ng Panitikan

Common Mistakes

• PAGKAKAMALIAN: Inihahalintulad ang TEMA sa PAKSA — ang paksa ay isang salita (hal. pag-ibig), ang tema ay isang mensahe (hal. 'Ang tunay na pag-ibig ay nagpapasakit ngunit nagbibigay ng kahulugan sa buhay.').
• PAGKAKAMALIAN: Ang kasukdulan ay palaging nasa gitna ng kuwento — hindi palagi, depende sa istraktura ng akda.
• PAGKAKAMALIAN: Ang lahat ng tauhan sa pabula ay lapad (flat) — maaaring may bilog na tauhan ang pabula kung nagbabago ang kanyang pag-uugali.
• PAGKAKAMALIAN: Ang simbolismo at talinghaga ay magkapareho — ang simbolismo ay paggamit ng BAGAY upang kumatawan sa ideya, habang ang talinghaga ay ang MALALIM NA KAHULUGAN ng salita o parirala sa tula.

Exam Tips

• MEMORYA-AID para sa limang panahon: 'KAKAK' — Katutubo, (K)astila, Amerikano, (K)apon (Hapon), Kalayaan/Kontemporaryo.
• TALAHANAYAN NG PANAHON: Katutubo = baybayin + epiko; Kastila = Doctrina Christiana + pasyon + moro-moro + Florante at Laura + Noli/Fili; Amerikano = Banaag at Sikat + balagtasan (1924) + Dead Stars; Hapon = Tagalog yumabong + haiku/tanka; Kontemporaryo = protesta + bagong anyo.
• Para sa mga awiting-bayan, tandaan ang gamit: UYAYI = para sa sanggol; SOLIRANIN = para sa paggawa; TALINDAW = sa bangka; KUMINTANG = sa digma; DIONA = sa kasal; DALIT = sa pagsamba.
• Ang Doctrina Christiana (1593) ay PALAGING may kasama na '1593' sa LET — kabisaduhin ang taon na ito dahil ito ang pinaka-unang nalimbag na aklat sa Pilipinas.

Key Points

• PANAHON 1 — KATUTUBO (bago 1565): Panitikang PASALINDILA (oral). May sariling sistema ng pagsulat ang mga sinaunang Filipino — ang BAYBAYIN. Mga akda: epiko, bugtong, salawikain, tanaga, mito, alamat, awiting-bayan.
• PANAHON 2 — KASTILA (1565-1898): Naging kasangkapan ng pananampalatayang Katoliko ang panitikan. Lumitaw ang pasyon, senakulo, moro-moro/komedya, sarsuwela, awit, korido, at panitikan ng himagsikan.
• PANAHON 3 — AMERIKANO (1898-1946): Pumasok ang wikang Ingles; yumabong ang nobelang Tagalog at panitikang Pilipino sa Ingles. Isinilang ang balagtasan noong 1924.
• PANAHON 4 — HAPON (1941-1945): Napigil ang pagsulat sa Ingles; YUMABONG ang panitikang Tagalog. Lumitaw ang haiku at tanka na anyong Hapon.
• PANAHON 5 — KALAYAAN AT KONTEMPORARYO (1946-kasalukuyan): Panitikang mapanlipunan at makabayan; panitikan ng protesta sa panahon ng Batas Militar; bagong anyo tulad ng spoken word, panitikang online, Wattpad, at graphic novel.
• DOCTRINA CHRISTIANA (1593) — ang UNANG AKLAT NA NILIMBAG sa Pilipinas, sa panahon ng Kastila.
• BALAGTASAN — isinilang noong 1924 sa panahon ng Amerikano; ipinangalan kay Francisco Balagtas.
• Mga katutubong awiting-bayan: uyayi/hele (pampatulog), soliranin (awit sa paggawa), talindaw (awit sa pamamangka), kumintang (awit pandigma), diona (awit sa kasal), kundiman (awit ng pag-ibig), dalit (awit ng pagsamba).
• Mga akdang panrelihiyon sa panahon ng Kastila: Doctrina Christiana, pasyon (Pasyong Mahal), senakulo (dulang panliturhiya ng Semana Santa).
• Ang GAWAD PAMBANSANG ALAGAD NG SINING (Order of National Artists) at PALANCA AWARDS ay mga pinakamataas na pagkilala sa panitikang Pilipino.

Definitions

Section Title

Mga Panahon ng Panitikang Filipino

Common Mistakes

• PAGKAKAMALIAN: Ang balagtasan ay lumitaw sa panahon ng Kastila — MALI. Isinilang ito noong 1924, sa PANAHON NG AMERIKANO.
• PAGKAKAMALIAN: Ang panahon ng Hapon ay nagpababa ng kalidad ng panitikang Filipino — HINDI. Ang paghinto sa pagsulat sa Ingles ay nagpayabong ng panitikang Tagalog.
• PAGKAKAMALIAN: Ang Doctrina Christiana ay sinulat ng isang Filipino — MALI. Ito ay akda ng mga Kastilang misyonero, ngunit ito ang UNANG AKLAT NA NILIMBAG sa Pilipinas (1593).
• PAGKAKAMALIAN: Ang kundiman ay katutubong awit — ang kundiman ay YUMABONG sa mga sumunod na panahon (Amerikanong panahon), hindi pangunahing katutubong anyo.
• PAGKAKAMALIAN: Ang senakulo at pasyon ay iisa — ang PASYON ay tulang BINABASA, habang ang SENAKULO ay DULA (theatrical performance) ng Semana Santa.

Exam Tips

• MEMORYA-AID para sa mga manunulat: Gumawa ng 'pairs' — Balagtas + Florante at Laura; Lope K. Santos + Banaag at Sikat + Balarila; Paz Marquez Benitez + Dead Stars; Severino Reyes + Walang Sugat.
• Para sa Kilusang Propaganda: Lopez Jaena = UNANG patnugot ng La Solidaridad; del Pilar = 'Plaridel' = PANGALAWANG patnugot. Ang dalawa ay madalas ipalit-palit sa LET.
• Sa tanong tungkol sa GomBurZa: LAGING EL FILIBUSTERISMO ang inialay, HINDI ang Noli. Ang 1872 ay taon ng binitay sa tatlong pari.
• Para sa mga National Artists sa panitikan: Nick Joaquin, Bienvenido Lumbera, F. Sionil Jose, at Virgilio Almario ay mga pangalang laging lumalabas sa LET.

Key Points

• FRANCISCO BALAGTAS (Francisco Baltazar, 1788-1862): 'Prinsipe ng mga Makatang Tagalog,' taga-BIGAA, BULACAN. May-akda ng Florante at Laura (awit). Ipinangalan sa kanya ang balagtasan.
• JOSE RIZAL (1861-1896): Pambansang Bayani. Sumulat ng Noli Me Tangere (1887) at El Filibusterismo (1891) sa wikang ESPANYOL. Ang dalawang nobela ay ipinag-uutos basahin ng RA 1425 (Rizal Law).
• MARCELO H. DEL PILAR ('Plaridel'): Propagandista; tagapagtatag ng Diariong Tagalog at humaliling patnugot ng La Solidaridad.
• GRACIANO LOPEZ JAENA: Tagapagtatag at UNANG PATNUGOT ng La Solidaridad.
• ANDRES BONIFACIO: Sumulat ng Pag-ibig sa Tinubuang Lupa at iba pang tulang mapanghimagsik.
• EMILIO JACINTO: Sumulat ng Liwanag at Dilim at ng Kartilya ng Katipunan.
• LOPE K. SANTOS: 'Ama ng Balarilang Tagalog'; sumulat ng Banaag at Sikat (1906) at ng Balarila ng Wikang Pambansa.
• SEVERINO REYES ('Lola Basyang'): 'Ama ng Sarsuwelang Tagalog'; sumulat ng Walang Sugat.
• JOSE CORAZON DE JESUS ('Huseng Batute'): 'Makata ng Puso'; sumulat ng Bayan Ko (naging sikat na awit); tanyag na mambabalagtas.
• PAZ MARQUEZ BENITEZ: Sumulat ng Dead Stars (1925) — kinikilalang UNANG MAKABAGONG MAIKLING KUWENTONG PILIPINO SA INGLES.
• AMADO V. HERNANDEZ: Sumulat ng Isang Dipang Langit (tula) at mga nobelang Mga Ibong Mandaragit at Luha ng Buwaya.
• LUALHATI BAUTISTA: Sumulat ng Dekada '70 at Bata, Bata... Pa'no Ka Ginawa?
• NICK JOAQUIN: National Artist; sumulat ng May Day Eve at A Portrait of the Artist as Filipino.
• BIENVENIDO LUMBERA: Kritiko at makata; National Artist.
• VIRGILIO S. ALMARIO ('Rio Alma'): National Artist; dating tagapangulo ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF).

Definitions

Section Title

Mga Kilalang Manunulat at Kanilang Ambag

Common Mistakes

• PAGKAKAMALIAN: Si Graciano Lopez Jaena ang naging pangalawang patnugot ng La Solidaridad — MALI. Si Lopez Jaena ang NAGTATAG at UNANG PATNUGOT; si del Pilar ang HUMALILING PATNUGOT.
• PAGKAKAMALIAN: Si Lope K. Santos ang sumulat ng Florante at Laura — MALI. Si BALAGTAS ang sumulat ng Florante at Laura; si LOPE K. SANTOS ang sumulat ng Banaag at Sikat.
• PAGKAKAMALIAN: Si 'Lola Basyang' ay babae — MALI. Ito ang SAGISAG ng lalaki na si SEVERINO REYES, Ama ng Sarsuwelang Tagalog.
• PAGKAKAMALIAN: Ang Noli ay inialay sa GomBurZa — MALI. Ang EL FILIBUSTERISMO ang inialay sa GomBurZa; ang NOLI ME TANGERE ay inilaan para sa mga Pilipino.
• PAGKAKAMALIAN: Ang Dead Stars ay unang maikling kuwentong Pilipino — kailangang tumpak: ito ang UNANG MAKABAGONG MAIKLING KUWENTONG PILIPINO SA WIKANG INGLES (1925), hindi unang maikling kuwento sa lahat.

Exam Tips

• TALAHANAYAN NG DALAWANG NOBELA NI RIZAL: Noli = 1887, Berlin, unang nobela, Ibarra ang bayani; Fili = 1891, Ghent, pangalawang nobela, Simoun (=Ibarra) ang bayani, inialay sa GomBurZa.
• Para sa mga tauhan ng Noli: CIMES-PK — Crisostomo (Ibarra), (Mar)ia Clara, Elias, Sisa, Pilosopo Tasyo, Kapitan Tiago, (Padre Dama)SO.
• KRITIKAL NA PAGKAKAIBA: Awit vs. Korido — Florante at Laura (AWIT, 12 pantig, Balagtas) vs. Ibong Adarna (KORIDO, 8 pantig, walang kilalang may-akda).
• Para sa Doctrina Christiana: kabisaduhin ang 1593 — ito ang NUMBER ONE na 'unang aklat na nilimbag sa Pilipinas.' Ito ay sa panahon ng mga KASTILA.
• Sa tanong tungkol sa alegorya ng Florante at Laura: ang ADOLFO = mga Kastilang nang-api; ang FLORANTE = mga Pilipinong inaapi; ang ALADIN = ang mga taong mabuting puso anuman ang kanilang pananampalataya.

Key Points

• FLORANTE AT LAURA: Buong pamagat — 'Pinagdaanang Buhay ni Florante at ni Laura sa Kahariang Albanya.' Ito ay isang AWIT (12 pantig), inilathala noong mga 1838.
• Tagpuan ng Florante at Laura: Kahariang ALBANYA. Mga tauhan: Florante (bayani, anak ni Duke Briseo), Laura (kasintahan, anak ni Haring Linceo), Adolfo (kontrabida), Aladin (Morong prinsipe ng Persiya, nagligtas kay Florante), Flerida (kasintahan ni Aladin).
• Tema ng Florante at Laura: pag-ibig sa bayan, kawalang-katarungan, at pagkakaibigan anuman ang pananampalataya. Madalas basahin bilang ALEGORYA ng pang-aapi sa Pilipinas sa ilalim ng Espanya.
• NOLI ME TANGERE (1887, inilathala sa Berlin): Nobelang panlipunan ni Rizal na naglalantad ng pang-aabuso ng mga prayle at sakit ng lipunang kolonyal. Mga tauhan: Crisostomo Ibarra, Maria Clara, Padre Damaso, Elias, Sisa, Pilosopo Tasyo, Kapitan Tiago.
• EL FILIBUSTERISMO (1891, inilathala sa Ghent): Karugtong ng Noli; mas madilim ang tono. Si Ibarra ay bumalik bilang mag-alahas na si SIMOUN upang maghiganti. Mga tauhan: Simoun (=Ibarra), Basilio, Isagani, Padre Florentino, Kabesang Tales.
• Ang El Filibusterismo ay INIALAY ni Rizal sa GomBurZa (Gomez, Burgos, Zamora, binitay 1872).
• Ang Noli at El Fili ay isinulat sa wikang ESPANYOL at ipinag-uutos basahin ng RA 1425 (Rizal Law, 1956).
• IBONG ADARNA: Korido (8 pantig) na walang tiyak na kilalang may-akda. Kuwento ng tatlong prinsipe (Don Pedro, Don Diego, DON JUAN) na naghanap ng mahiwagang ibon upang gamutin si Haring Fernando ng Berbanya.
• Ang Doctrina Christiana (1593) ay ang UNANG AKLAT NA NILIMBAG sa Pilipinas — inilimbag ng mga Dominikano at Pransiskano sa Maynila.
• BANAAG AT SIKAT (1906) ni Lope K. Santos — ang pangunahing nobelang panlipunang Tagalog tungkol sa paggawa at sosyalismo.
• DEAD STARS (1925) ni Paz Marquez Benitez — unang makabagong maikling kuwentong Pilipino sa wikang Ingles.

Definitions

Section Title

Mga Akdang Klasiko: Florante at Laura, Noli Me Tangere, at El Filibusterismo

Common Mistakes

• PAGKAKAMALIAN: Ang Noli Me Tangere ay inialay sa GomBurZa — MALI. Ang EL FILIBUSTERISMO ang inialay sa GomBurZa. Ang NOLI ay para sa mga Pilipino.
• PAGKAKAMALIAN: Ang Florante at Laura ay korido — MALI. Ito ay AWIT (12 pantig). Ang IBONG ADARNA ang korido (8 pantig).
• PAGKAKAMALIAN: Ang Ibong Adarna ay may kilalang may-akda — MALI. Walang tiyak na kilalang may-akda ang Ibong Adarna.
• PAGKAKAMALIAN: Si Don Pedro ang bayaning nagtagumpay sa Ibong Adarna — MALI. Si DON JUAN ang bida at nagtagumpay sa lahat ng hamon.
• PAGKAKAMALIAN: Ang Noli at El Fili ay isinulat sa wikang Tagalog — MALI. Isinulat ang dalawa sa ESPANYOL.
• PAGKAKAMALIAN: Ang Doctrina Christiana ay sinulat ni Rizal — MALI. Ito ay akda ng mga MISYONERO, at ang pinakamahalagang katangian nito ay ito ang UNANG AKLAT NA NILIMBAG sa Pilipinas noong 1593.

Exam Tips

• GUMAWA NG SARILING FLASHCARD sa bawat akda: Pamagat | May-Akda | Taon | Anyo | Panahon | Pangunahing Tauhan. Ito ang pinaka-epektibong paraan upang kabisaduhin ang lahat ng datos.
• Para sa mga epiko: I-GRUPO ayon sa rehiyon — Luzon (Biag ni Lam-ang = Ilocos; Ibalon = Bikol); Visayas (Hinilawod = Panay); Mindanao (Darangen = Maranao).
• TALAHANAYAN NG MGA TAON NA DAPAT KABISADUHIN: 1593 (Doctrina Christiana), 1838 (Florante at Laura), 1887 (Noli), 1891 (El Fili), 1906 (Banaag at Sikat), 1924 (Balagtasan), 1925 (Dead Stars), 1956 (RA 1425).
• Sa LET, ang mga tanong sa panitikan ay kadalasang MULTIPLE CHOICE — ang mga maling pagpipilian ay madalas na pinagsasama ang TAMANG may-akda sa MALING akda o TAMANG akda sa MALING panahon. Mag-ingat sa mga ganitong 'trap choices.'

Key Points

• PANGUNAHING DATOS: Florante at Laura = awit, Balagtas, 1838, Bigaa Bulacan, 12 pantig.
• PANGUNAHING DATOS: Ibong Adarna = korido, walang kilalang may-akda, 8 pantig.
• PANGUNAHING DATOS: Noli Me Tangere = Rizal, 1887, Berlin, Espanyol, Ibarra.
• PANGUNAHING DATOS: El Filibusterismo = Rizal, 1891, Ghent, Espanyol, Simoun (=Ibarra), inialay sa GomBurZa.
• PANGUNAHING DATOS: Doctrina Christiana = 1593, unang aklat na nilimbag sa Pilipinas, panahon ng Kastila.
• PANGUNAHING DATOS: Dead Stars = Paz Marquez Benitez, 1925, unang makabagong maikling kuwentong Pilipino sa Ingles.
• PANGUNAHING DATOS: Banaag at Sikat = Lope K. Santos, 1906, nobelang panlipunan, panahon ng Amerikano.
• PANGUNAHING DATOS: Balagtasan = isinilang 1924, panahon ng Amerikano, ipinangalan kay Balagtas.
• PANGUNAHING DATOS: La Solidaridad = nagtatag: Lopez Jaena; humaliling patnugot: del Pilar ('Plaridel').
• PANGUNAHING DATOS: RA 1425 (Rizal Law, 1956) = nagpapag-uutos basahin ang Noli at El Fili.
• APAT NA EPIKO: Biag ni Lam-ang (Ilokano), Hinilawod (Panay/Visayas), Darangen (Maranao/Mindanao), Ibalon (Bikol).
• LIMANG PANAHON: Katutubo, Kastila, Amerikano, Hapon, Kalayaan/Kontemporaryo.

Definitions

Section Title

Balik-Aral: Mahahalagang Pangalan, Taon, at Datos para sa LET

Common Mistakes

• PAGKAKAMALIAN: Ang Hinilawod ay epiko ng mga Bisaya sa Cebu — MALI. Ito ay epiko ng mga taga-PANAY.
• PAGKAKAMALIAN: Ang Darangen ay epiko ng mga taga-Maynila — MALI. Ito ay epiko ng mga MARANAO ng MINDANAO.
• PAGKAKAMALIAN: Ang RA 1425 ay tungkol sa pagtatayo ng paaralan — MALI. Ang RA 1425 (Rizal Law) ay nagpapag-uutos na ituro ang Noli at El Fili sa mga paaralan.
• PAGKAKAMALIAN: Ang Banaag at Sikat ay nobelang pang-ibig — MALI. Ito ay nobelang PANLIPUNAN tungkol sa paggawa at sosyalismo.
• PAGKAKAMALIAN: Si Jose Corazon de Jesus ay sumulat ng Bayan Ko bilang awit — ang Bayan Ko ay TULA ni Jose Corazon de Jesus na naging SIKAT NA AWIT, ngunit siya ay makata, hindi kompositor ng musika.